Sự phát triển của thị trường ô tô tại Việt Nam

Trong vòng một thập kỷ trở lại đây, Việt Nam đã nổi lên như một điểm sáng trên bản đồ ngành ô tô toàn cầu, được tiếp sức bởi quy mô thị trường ngày càng mở rộng và tinh thần đổi mới mạnh mẽ. Trong bài viết của VietWheels, chúng tôi điểm lại đà tăng trưởng doanh số ô tô tại Việt Nam, đồng thời phân tích những chuyển động đáng chú ý của toàn ngành.

Khi các tập đoàn đa quốc gia đồng thời mở rộng hiện diện bên cạnh những nhà sản xuất trong nước, bức tranh ô tô Việt Nam đang chuyển mình với tốc độ nhanh hiếm thấy. Từ xe điện cho đến việc tích hợp công nghệ thông minh, định hướng phát triển bền vững và hiện đại hoá đang dần định hình tương lai của ngành. Với các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ cùng lợi thế lực lượng lao động trẻ thúc đẩy sáng tạo, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới.

Nhiều doanh nghiệp đang theo dõi sát cách lĩnh vực này tiếp tục phát triển trong thời gian tới, không chỉ tác động lên kinh tế nội địa mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái ô tô toàn cầu. Hãy cùng khám phá làn sóng tăng trưởng của ngành ô tô Việt Nam, từ tốc độ mở rộng, những thách thức hiện hữu đến các cơ hội đáng chú ý đang chờ được khai thác.

Tổng quan về ngành

Ngành xe ô tô Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển biến mạnh mẽ trong 10 năm qua, từng bước khẳng định vai trò ngày càng rõ trên thị trường khu vực và toàn cầu. Vị trí địa lý chiến lược, cùng đà tăng trưởng kinh tế nhanh, đã thu hút sự quan tâm ngày càng lớn từ các tập đoàn quốc tế. Từ một thị trường còn khiêm tốn với năng lực sản xuất nội địa hạn chế, Việt Nam hiện được đánh giá là điểm đến giàu tiềm năng, với sự tham gia song song của doanh nghiệp trong nước và khối FDI.

Một đặc điểm nổi bật của ngành là cơ cấu doanh nghiệp đa dạng, tạo ra môi trường cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới. Đồng thời, việc đầu tư hạ tầng như khu công nghiệp và mạng lưới logistics cũng góp phần hỗ trợ mở rộng sản xuất. Sự gia tăng của tầng lớp trung lưu và sức mua của người dân đi lên là những yếu tố quan trọng kéo nhu cầu ô tô tăng mạnh, đưa Việt Nam trở thành thị trường hấp dẫn đối với nhiều hãng xe.

Những năm gần đây, xu hướng bền vững và hiện đại hoá ngày càng rõ nét. Xe điện (EV) và công nghệ thông minh được quan tâm nhiều hơn, vừa bám theo xu hướng toàn cầu, vừa đáp ứng bài toán môi trường. Khi Việt Nam tiếp tục “bắt nhịp” với các chuyển dịch này, triển vọng tăng trưởng của ngành ô tô được đánh giá tích cực. Trong phần tiếp theo, bài viết sẽ lần lượt đi qua quá trình phát triển, các doanh nghiệp chủ chốt, vai trò chính sách, dòng vốn đầu tư và triển vọng tương lai.

Tiến trình tăng trưởng doanh số

Hành trình của ngành ô tô Việt Nam bắt đầu rõ nét từ đầu thập niên 1990, khi Chính phủ mở cửa đón dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Trước đó, thị trường chủ yếu phụ thuộc vào xe nhập khẩu, trong khi năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế. Việc hình thành các liên doanh giữa doanh nghiệp Việt Nam và các hãng xe quốc tế đã mở ra giai đoạn mới. Toyota, Ford và Honda là những cái tên sớm xây dựng nhà máy, đặt nền móng cho sự phát triển của ngành.

Ở giai đoạn đầu, trọng tâm chủ yếu là lắp ráp theo dạng CKD (nhập linh kiện rời và lắp ráp trong nước). Cách làm này giúp Việt Nam từng bước tích luỹ năng lực sản xuất, dù vẫn phụ thuộc nhiều vào công nghệ và chuyên môn từ bên ngoài. Về sau, ngành dần chuyển hướng theo hướng tăng tỷ lệ nội địa hoá và phát triển công nghiệp hỗ trợ, qua đó nâng cao năng lực lắp ráp, sản xuất trong nước và giảm dần phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu.

Bước sang thập niên 2000, ngành ghi nhận nhiều chuyển động đáng kể với sự xuất hiện của các doanh nghiệp trong nước như Vinaxuki và Thaco, góp phần hình thành chuỗi cung ứng nội địa và thúc đẩy các ngành công nghiệp hỗ trợ. Cùng với các chính sách ưu đãi nhằm thu hút đầu tư và mở rộng quy mô thị trường, ngành ô tô Việt Nam tiếp tục tăng tốc, tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ về doanh số trong những năm gần đây.

Những doanh nghiệp chủ chốt trên thị trường ô tô Việt Nam

Thị trường ô tô Việt Nam là sự pha trộn giữa doanh nghiệp nội địa và các tập đoàn quốc tế, mỗi nhóm đóng góp theo cách riêng.

Ở nhóm doanh nghiệp trong nước, VinFast nổi bật như một biểu tượng cho tham vọng phát triển ngành ô tô Việt Nam. Thành lập năm 2017, VinFast nhanh chóng gây chú ý khi chuyển hướng mạnh sang xe điện, tập trung vào đổi mới công nghệ và nâng chuẩn chất lượng. Nhờ đó, hãng từng bước mở rộng thị phần trong nước và bắt đầu hướng ra thị trường quốc tế.

Một doanh nghiệp nội địa đáng chú ý khác là Thaco (Trường Hải Auto), thành lập năm 1997. Thaco sở hữu danh mục sản phẩm đa dạng, từ xe thương mại, xe du lịch đến máy móc nông nghiệp. Lợi thế về quy mô nhà máy và hệ thống phân phối rộng giúp doanh nghiệp duy trì sức cạnh tranh. Việc hợp tác với các thương hiệu như KIA và Mazda cũng góp phần củng cố vị thế của Thaco trên thị trường.

Ở nhóm doanh nghiệp quốc tế, Toyota, Honda và Ford đã xây dựng hiện diện vững chắc tại Việt Nam. Không chỉ góp vốn đầu tư, các tập đoàn này còn đóng vai trò quan trọng trong chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản trị. Sự hiện diện của họ góp phần tạo ra môi trường cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới và nâng chuẩn chất lượng sản phẩm trên thị trường.

Chính sách hỗ trợ thúc đẩy

Chính phủ Việt Nam được xem là một trong những động lực quan trọng của ngành ô tô, thông qua nhiều chính sách và ưu đãi nhằm thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất.

Một trọng tâm đáng chú ý là các cơ chế thuế theo hướng khuyến khích sản xuất, bao gồm giảm thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu và linh kiện, cùng các ưu đãi cho dự án đầu tư mới. Nhờ đó, Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn với các hãng xe muốn thiết lập cơ sở sản xuất và mở rộng chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, Nhà nước cũng tập trung phát triển hạ tầng phục vụ ngành, như hình thành các khu công nghiệp chuyên biệt với tiện ích đồng bộ và mạng lưới logistics hiệu quả, qua đó giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành. Đầu tư vào đường bộ và cảng biển cũng góp phần cải thiện kết nối, hỗ trợ lưu chuyển hàng hóa trong nước và thúc đẩy xuất khẩu.

Để thúc đẩy đổi mới công nghệ, nhiều chương trình hỗ trợ nghiên cứu, phát triển (R&D) cũng đang được triển khai, hướng đến các công nghệ mới như xe điện và tự động hóa. Việc khuyến khích hợp tác giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng năng lực công nghệ dài hạn và tăng sức cạnh tranh cho ngành ô tô Việt Nam.

Dòng vốn nước ngoài và tác động đến thị trường xe ô tô Việt Nam

Đầu tư nước ngoài (FDI) được xem là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô Việt Nam tăng trưởng nhanh trong nhiều năm qua. Dòng vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị từ các doanh nghiệp quốc tế đã góp phần nâng năng lực sản xuất trong nước, đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa cải thiện quy trình và chất lượng sản phẩm.

Đáng chú ý, mô hình liên doanh và hợp tác chiến lược giữa doanh nghiệp Việt Nam với các hãng xe nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển giao công nghệ và tiêu chuẩn vận hành. Một ví dụ tiêu biểu thường được nhắc đến là hợp tác giữa Thaco và KIA, gắn với tổ hợp sản xuất tại Vinstar, phục vụ cả thị trường trong nước và một phần hoạt động xuất khẩu. Những dự án quy mô lớn tương tự cũng góp phần nâng chuẩn kiểm soát chất lượng, tạo ra chuyển biến rõ nét cho toàn ngành.

Không chỉ dừng lại ở khâu lắp ráp và sản xuất, vốn FDI còn góp phần thúc đẩy chuỗi cung ứng nội địa phát triển. Khi các tập đoàn đa quốc gia mở rộng hoạt động, doanh nghiệp trong nước có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ sản xuất linh kiện đến dịch vụ logistics, những mắt xích quan trọng để ngành ô tô Việt Nam phát triển bền vững trong dài hạn.

Những thách thức của ngành xe ô tô Việt Nam

Dù đã đạt nhiều bước tiến, ngành ô tô Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức nếu muốn duy trì đà tăng trưởng trong dài hạn.

Một khó khăn đáng kể là chi phí sản xuất vẫn ở mức cao. Dù có các chính sách ưu đãi, chi phí đầu vào cùng mức độ phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu khiến xe lắp ráp trong nước chịu áp lực cạnh tranh lớn trước xe nhập khẩu, từ đó ảnh hưởng đến khả năng mở rộng thị trường.

Thứ hai là bài toán chuỗi cung ứng nội địa. Dù công nghiệp hỗ trợ đã có bước phát triển, sự phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu vẫn còn rõ nét, khiến doanh nghiệp dễ gặp rủi ro đứt gãy nguồn cung hoặc biến động chi phí. Việc xây dựng một hệ sinh thái cung ứng vững hơn đòi hỏi đầu tư dài hạn vào năng lực sản xuất linh kiện, đồng thời tăng cường liên kết giữa nhà cung cấp và nhà sản xuất.

Ngoài ra, Việt Nam cũng đang cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm ô tô trong khu vực như Thái Lan và Indonesia, những thị trường đã xây dựng nền tảng sản xuất và xuất khẩu tương đối vững chắc. Để cải thiện vị thế, Việt Nam cần tiếp tục nâng chất lượng môi trường kinh doanh, hoàn thiện hạ tầng và đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ.

Đổi mới công nghệ trong ngành

Công nghệ đang là yếu tố mấu chốt thúc đẩy chuyển đổi ngành. Việc ứng dụng tự động hoá, robot và các kỹ thuật sản xuất tiên tiến giúp cải thiện hiệu suất, giảm lỗi và nâng chất lượng. Các nhà sản xuất nội địa ngày càng đầu tư máy móc hiện đại để tăng năng lực cạnh tranh.

Ở mảng sản phẩm, đổi mới thể hiện rõ trong xu hướng xe điện, với VinFast là doanh nghiệp được nhắc đến nhiều. Việc đầu tư nhà máy quy mô lớn, tiêu chuẩn quốc tế cùng chiến lược R&D giúp mở rộng danh mục mẫu xe, hướng tới cả thị trường nội địa lẫn quốc tế.

Cùng lúc, công nghệ xe thông minh cũng trở thành xu hướng: các hệ thống hỗ trợ lái (ADAS), kết nối, và các tính năng an toàn ngày càng được chú trọng. Doanh nghiệp trong nước có xu hướng hợp tác với công ty công nghệ và các tổ chức nghiên cứu để phát triển giải pháp mới. Sự hỗ trợ chính sách cho R&D tiếp tục đưa Việt Nam tiến gần hơn tới vai trò “điểm phát triển công nghệ ô tô” trong khu vực.

Ngoài sản xuất, cách thức quảng bá, mua bán ô tô tại Việt Nam cũng đang thay đổi nhờ sự phát triển của các startup internet và sàn giao dịch xe trực tuyến. Gần đây, beststartup.asia đã xếp hạng VietWheels.com là một trong những nền tảng mua bán trực tuyến hàng đầu tại Việt Nam. Bạn có thể xem danh sách tại đây.

Vai trò của xe ô tô điện trong tương

Xe điện được dự báo sẽ giữ vai trò then chốt trong việc định hình tương lai ngành ô tô Việt Nam, trong bối cảnh xu hướng toàn cầu hướng đến giao thông xanh và giảm phát thải. Các doanh nghiệp Việt Nam, trong đó có VinFast, đang tăng tốc phát triển xe điện cho cả thị trường trong nước và quốc tế.

Chính phủ cũng thúc đẩy EV thông qua các ưu đãi như giảm thuế, giảm phí đăng ký và các hỗ trợ khác nhằm khuyến khích người tiêu dùng. Cùng với đó, đầu tư phát triển hạ tầng sạc được xem là yếu tố quyết định, giúp tháo gỡ rào cản lớn nhất của EV: sự tiện lợi khi nạp năng lượng.

Nhận thức của người tiêu dùng về môi trường cũng đang tăng lên. Chi phí vận hành thấp hơn và lợi ích giảm phát thải khiến EV trở thành lựa chọn hấp dẫn. Khi thị trường có thêm nhiều mẫu xe đa dạng phân khúc, xu hướng phổ cập xe điện tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục rõ nét.

Các xu hướng nổi bật trên thị trường xe ô tô hiện nay

Một xu hướng nổi bật là nhu cầu sở hữu xe cá nhân tăng nhanh, nhờ tầng lớp trung lưu mở rộng và thu nhập khả dụng cải thiện. Các dòng sedan, SUV và xe cỡ nhỏ tiếp tục được ưa chuộng, đặc biệt trong nhóm người trẻ và cư dân đô thị.

Song song đó là xu hướng xe “thông minh - kết nối”. Người dùng ngày càng quan tâm đến màn hình giải trí, khả năng kết nối điện thoại, các tính năng hỗ trợ lái và công nghệ an toàn. Điều này buộc các nhà sản xuất phải liên tục cập nhật trang bị để duy trì sức cạnh tranh.

Cuối cùng, yếu tố “xanh” đang tác động rõ rệt đến hành vi mua xe. Khi nhận thức về biến đổi khí hậu và ô nhiễm tăng lên, nhiều người bắt đầu cân nhắc xe điện và xe hybrid như lựa chọn tiết kiệm nhiên liệu và giảm tác động môi trường. Các chính sách khuyến khích từ Nhà nước cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này, kéo theo việc các hãng xe mở rộng danh mục sản phẩm thân thiện với môi trường.

Kết luận: Triển vọng ngành ô tô xe Việt Nam vẫn rất tích cực

Tương lai của ngành ô tô Việt Nam được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng. Đà phát triển trong 10 năm qua cho thấy thị trường đang từng bước hình thành một ngành ô tô hiện đại hơn, cạnh tranh hơn và có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực. Sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ, dòng vốn FDI và sự vươn lên của các doanh nghiệp nội địa như VinFast đang tạo ra lực đẩy đáng kể cho giai đoạn chuyển đổi tiếp theo.

Trong thời gian tới, xe điện và các công nghệ thông minh được dự báo sẽ đóng vai trò ngày càng rõ. Khi các yêu cầu về môi trường trở nên cấp thiết, xu hướng giao thông bền vững nhiều khả năng sẽ tiếp tục mở rộng. Hạ tầng trạm sạc phát triển cùng sự xuất hiện của nhiều mẫu EV mới có thể giúp thị trường tăng tốc, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho người dùng. Ở phía sản xuất, tự động hoá và đổi mới công nghệ cũng được kỳ vọng sẽ nâng chất lượng, cải thiện năng lực cạnh tranh cho xe sản xuất trong nước.

Dù vậy, ngành ô tô Việt Nam vẫn còn những bài toán cần giải quyết, trong đó đáng chú ý là phát triển chuỗi cung ứng nội địa và cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm sản xuất lớn trong khu vực. Tuy nhiên, nếu tiếp tục đầu tư vào hạ tầng, công nghệ và công nghiệp hỗ trợ, Việt Nam vẫn có nền tảng để bứt tốc trong dài hạn. Khi thị trường mở rộng, tác động không chỉ nằm ở tăng trưởng trong nước mà còn ở vị thế của Việt Nam trong hệ sinh thái ô tô toàn cầu.

VietWheels hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn góc nhìn hữu ích về thị trường xe ô tô Việt Nam. Đừng quên theo dõi chuyên mục Tin tức để cập nhật thêm xu hướng tiêu dùng, doanh số và những biến động mới nhất trong thời gian tới.